Artykuły

Rozwój osadnictwa i form zagród

Wsie na obszarze powiatów bielskiego i hajnowskiego zostały ukształtowane w XVI wieku w wyniku tzw. pomiary włócznej. Celem tej reformy było uporządkowanie gospodarki gruntami w dobrach królewskich, połączone z wprowadzeniem jednolitego układu zabudowy wsi, który został określony jako szeregówka. Pomiara włóczna była przeprowadzona na obszarze Wielkiego Księstwa Litewskiego głównie za sprawą królowej Bony, a następnie Zygmunta Augusta. W 1557 roku wydano ustawę nakazującą dokonanie pomiaru całości królewszczyzn. Podstawową jednostką pomiaru była włóka (stąd nazwa całej reformy) o powierzchni o...


Dowiedź się więcej »

Tradycyjne drewniane budownictwo

Dawne drewniane budownictwo charakteryzowało się powtarzalnością form zarówno w zakresie układu poszczególnych budynków w obrębie zagrody, jak i schematem wewnętrznego rozplanowania domów. Na obszarze powiatów bielskiego i hajnowskiego dominowała zabudowa zagrodowa określona w literaturze przedmiotu, jako typ bielsko-hajnowski. Jako czas jej zaniku można przyjąć początek XX wieku, kiedy powszechnie rozpoczęto stawiać wolnostojące budynki mieszkalne oraz oddzielone od nich budynki gospodarcze. Sporadycznie jeszcze w XX wieku odnotowywano występowanie także innego typu zagrody, a mianowicie zagr...


Dowiedź się więcej »

Wnętrze mieszkalne

W XIX wieku typowy rozkład pomieszczeń w budynku mieszkalnym składał się z izby, zwanej chatą, komory i sieni. Jeśli w izbie stał piec grzewczy, czyli tzw. ścianówka, to dzielił on chatę na dwa pomieszczenia. Izba była pomieszczeniem, w którym przygotowywano i spożywano potrawy, wykonywano zabiegi higieniczne i wiele prac gospodarskich. W komorze przechowywano produkty żywnościowe, naczynia oraz ubrania. Sień pełniła nie tylko funkcje komunikacyjne, ale także była pomieszczeniem, w którym przechowywano żarna do przemiału zboża na mąkę, stępy do wyrobu kaszy, czy też narzędzia gospodarskie, np....


Dowiedź się więcej »

Cerkwie i kapliczki

W wielu miejscowościach na terenie powiatów bielskiego i hajnowskiego znajdują się zabytkowe drewniane cerkwie. Prezentują one różne style architektoniczne panujące w poprzednich wiekach. Warto podkreślić, iż stanowią one dzisiaj najstarsze budowle na wspomnianym obszarze. Puszcza Białowieska dostarczała doskonałej jakości drewna budowlanego, dzięki czemu ich stan zachowania jest do dzisiaj wyjątkowo dobry. Najstarsze z istniejących cerkwi zostały wybudowane w czasach unii, czyli przed rokiem 1839. Ich wewnętrzny podział był jedno, dwu lub trójprzestrzenny, do nich możemy zaliczyć obiekty w Sz...


Dowiedź się więcej »

Wiatraki i młyny wodne

Jeszcze w stosunkowo nieodległej przeszłości jednym z bardziej charakterystycznych elementów wiejskiego krajobrazu wsi podlaskiej były wiatraki. Wystarczy tu wspomnieć, iż kilkadziesiąt lat temu tylko w jednej wsi Hołody położonej pod Bielskiem działało aż sześć wiatraków. Współcześnie wiatraki niemal już całkowicie zaginęły, a te które przetrwały do dzisiaj znajdują się w bardzo złym stanie technicznym. Wiatraki cechowały się różnorodnością rozwiązań konstrukcyjnych, podstawowy podział wyróżniał dwie ich kategorie - wiatraki typu kozłowego i holenderskiego. W tych pierwszych w kierunku wiatru...


Dowiedź się więcej »

Zdobnictwo architektoniczne

Jedną z bardziej charakterystycznych cech drewnianych budynków mieszkalnych w powiatach bielskim i hajnowskim jest ich bogate zdobnictwo architektoniczne. Detale zdobnicze uzyskiwano wyrzynając koronkowe wzory w deskach, które przybijano do naroży, nad oknami, czy też wzdłuż krawędzi dachów. Szczególnie bogato zdobione były szczyty domów skierowane ku drodze przechodzącej przez wieś. Dodatkowe efekty plastyczne uzyskiwano poprzez kontrastowe malowanie detali zdobniczych w stosunku do ścian budynku. Wszystkie wymienione wyżej detale zdobnicze tworzyły razem niezwykle harmonijną kompozycję nadaj...


Dowiedź się więcej »

W dolinie górnej Narwi

Ta ziemia jest inna. W oczy uderzają inne barwy, powietrze niesie inny zapach, ludzie inaczej tu mówią, inaczej zdobią domy i świątynie, a krzyże mają inny kształt. Skręcając w lewo z drogi Białystok - Bielsk Podlaski lub w prawo z drogi Białystok - Hajnówka przekraczamy granice narodowościowe, wyznaniowe, kulturowe, gdzieniegdzie pokonujemy nawet barierę czasu - echo gospodarki naturalnej wciąż dobrze tu słychać. Narew jeszcze niedawno swobodnie na tym odcinku meandrowała, tworząc rozlewiska i starorzecza. Sztuczny zalew Siemianówka i inne regulacje odebrały jej sporo dziewiczości, ale nie po...


Dowiedź się więcej »